HILVERSUM – Ook op het woonwagenkamp is een tekort aan woningen, of liever aan standplaatsen. Een kwestie van achter aansluiten? Nee, na alle discriminatie en vervolging is woonwagenbewoners plechtig beloofd dat ze hun cultuur mogen behouden. Dat verplicht gemeenten aan uitbreiding van kampen mee te werken, ook in Hilversum.
OpStand.nu heeft vragen gesteld aan het college. Hoe zit het met de beloofde 25 extra standplaatsen tot 2030, met nog amper vier jaar te gaan? Of voert Hilversum stiekem toch een ‘uitstelbeleid’? En is dat aantal van 25 voor alle vier de kampen nog wel voldoende om aan de vraag te voldoen? Een bezoek aan Egelshoek, het grootste woonwagenkamp van Hilversum brengt meer problemen naar boven. De rode draad: woonwagenbewoners lijken nog altijd niet serieus te worden genomen.
Hij is er geboren en niet van plan hier ooit te vertrekken. De ontvangst door Hannes Gerrits en zijn vrouw is allerhartelijkst, maar de frustraties over hoe het kamp de achterliggende tientallen jaren door de gemeente is behandeld zijn er niet minder om. “Eindelijk een raadslid dat komt luisteren”, verzucht Hannes. Hij is niet de enige. Ook een van de garagehouders op het aangrenzende bedrijventerrein laat weten ‘teleurgesteld te zijn’ in hoe hij en zijn collega’s worden behandeld: “Wel in één klap een verhoging van de pacht met maar liefst 30%, maar fatsoenlijk onderhoud van het terrein… vergeet het maar. Zelfs de stratenvegers slaan ons straatje consequent over.”
Gerrits weet wel waarom. De gemeente is ze nog altijd liever kwijt dan rijk. Hij noemt een al wat belegen documentaire, die nog altijd op Youtube is te zien, met een piepjonge PvdA-wethouder Jesse Flink. “Volgens mij denken ze er op het raadhuis eigenlijk nog steeds zo over.” De houding jegens woonwagenbewoners – zigeuners (roma en sinti) en andere reizigers van oudsher – wordt nog altijd door vooroordelen gevoed. Gerrits: “Natuurlijk zijn er bij ons ook rotte appels, zoals je die overal hebt. Maar buiten het kamp gaat men er vanuit dat iedereen hier wel iets op zijn kerfstok heeft en dat wij maar wat aan rotzooien.”
Beide kloppen niet en dat laatste al helemaal niet. Ook woonwagenbewoners moeten door een mallemolen aan vergunningen en regels voor ze iets mogen bouwen, tot aan welstandseisen. Over de opstallen op het kamp bestaan ook nog eens de nodige misverstanden. Hannes wijst op enkele woonwagens, waarvan de kenner ziet dat ze met wat moeite verplaatsbaar zijn. Daar tussenin staan bakstenen huizen, waarvan een enkele met de allure van een kleine villa. Bovendien is op Egelshoek een deel koop en een deel huur. Bijzonder: een van de ruimere ‘woonwagens’ blijkt eigendom van de gemeente. Volgens Gerrits staat die woonruimte echter al zo’n vier leeg leeg. Hoezo leegstandsbeleid?
Beschermd cultureel erfgoed
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde dat woonwagenbewoners een minderheidsgroep vormen met een eigen culturele identiteit, die bescherming van de overheid verdient. Nederland is al vaker aangesproken op het onvoldoende respecteren daarvan. Dat ligt extra gevoelig voor wie beseft dat ook zigeuners en andere woonwagenbewoners door de nazi’s zijn vervolgd. Fascistisch en kleinburgerlijk rechts hebben gemeen dat men moeite heeft met alternatieve woonvormen.
Het College voor de Rechten van de Mens heeft geoordeeld dat het door veel gemeenten gevoerde uitsterfbeleid strijdig is met het grondwettelijk recht op gelijke behandeling. Daar bovenop constateerde constateerde de Nationale Ombudsman al in 2017 dat het Rijk en de gemeenten tekort schoten in hun ‘betrouwbaarheid ten aanzien van woonwagenbewoners’. Kampbewoners als slachtoffer van vooroordeel, willekeur en je reinste discriminatie. De Nationale ombudsman stelt dat het recht van woonwagenbewoners om te leven volgens hun culturele identiteit moet worden erkend én gefaciliteerd. De gemeente heeft daarbij de regie.
Wat is die eigenheid? Niet per se het wonen in een wagen. Dat is iets van vroeger, al is een deel van de ‘opstallen’ formeel nog steeds een woonwagen. Volgens Gerrits gaat het om de vrijheid om je leven en directe leefomgeving zelf in te kunnen richten, liefst buiten het stedelijk grid. Het gaat ook om gemeenschapszin, het via veelal familieverbanden een gemeenschap te vormen, zoals een buurtschap maar dan nog hechter. Daarbinnen begrijpt men elkaar en kan men op elkaar rekenen. Dat is niet per se een gesloten gemeenschap, benadrukt Gerrits. Woonwagenbewoners trouwen met ‘burgers’, die ook op het kamp komen wonen. Ook dat is integratie.
Woningcorporaties kunnen helpen om die cultuur te beschermen, voor wat betreft het realiseren van woonwagens/woningen voor bewoners die niet kunnen kopen, ook met een hypotheek. Dat laatste is toch al niet eenvoudig, legt Hannes Gerrits uit, omdat de gemeente Egelshoek als recreatiepark aanmerkt. “Dus verleent de bank ons geen hypotheek.” Ook daarin schuilt de ongelijke behandeling. “Maar we betalen wel onroerende zaakbelasting.”
What’s new… volgens Gerrits ligt daar de oorsprong van de ‘handigheid’ van menig woonwagenbewoner. “Je moet wat om te overleven. Zodra ze merken dat je van het kamp bent, kun je een gewone baan wel vergeten.” Er is dan ook bitterheid. De gemeente doet volgens sommige bewoners weinig om die op te heffen. Zo is er achter het kamp in een weiland puin van het MOB-terrein gestort en dient het weiland nu als winterstalling voor boten. Gerrits: “Voor zover ik weet zonder vergunning, zonder milieucheck en zonder ons daarbij te betrekken, Kennelijk denkt de overheid zelf ook dat op het kamp alles mag.”